Będzin
Plac 3-go Maja - Widok od strony ulicy Małachowskiego (na północno-wschodnią pierzeję)
30 I 1936


Będziński garnizon i udział jego żołnierzy w wojnie 1920 roku.

Pod koniec XIX w. przemysłowcy z Sosnowca zwrócili się do cara Mikołaja II z prośbą o przysłanie oddziałów wojska dla ochrony ich majątków i fabryk. Car wyraził zgodę pod warunkiem wybudowania koszar w mieście powiatowym Będzinie. Wybudował je na własny koszt i na działce będącej jego własnością Henryk Dietl. Był on więc właścicielem koszar wojskowych i przeznaczył je wyłącznie dla postoju wojsk w mieście Będzinie, za opłatą wg taryfy. Pod budowę drogi dojazdowej zajęto części działek 28u prywatnym właścicielom.
W skład koszarów wchodziły m.in. kasyno oficerskie, szkoły, kantyna, szpital, stajnie, kuchnie i wozownie. Na początku przydzielony został 14. Pułk Kozaków Dońskich pod dowództwem płk. Afanasjewa. Do wybuchu I wojny pułk stanowił będziński garnizon, pełniący służbę przygraniczną, patrolową i brał udział w likwidacji strajków i manifestacji rewolucyjnych.


Po zakończeniu I wojny utworzono jednostki wojska polskiego już w listopadzie 1918 roku złożone z ludności Zagłębia Dąbrowskiego. Najpierw w Dąbrowie Górniczej później w Będzinie i Grodźcu. W styczniu 1919 roku został wydany rozkaz o utworzeniu 11. Pułku Piechoty Ziemi Będzińskiej. Pierwszym dowódcą pułku był ppłk. Witold Rylski.
W 1920 żołnierze pułku zebrali się aby udać się do Krakowa, uzupełnić braki w uzbrojeniu i wyposażeniu. Po czym transportem kolejowym pułk został przerzucony na front walki z Rosją Sowiecką. Uczestniczył w bitwach pod Równem, Białą Cerkwią, nad Styrem i Bugiem. Podczas powrotu stoczył ciężki bój pod Dorohuskiem. Zawieszenie broni zastało go w rejonie Sarn - 6 X 1920 r. Tam pozostawał aż do kwietnia 1921 r., po czym został załadowany do pociągów i skierowany do Będzina, do macierzystego garnizonu. Tu stacjonował tylko rok.

Dowodem sentymentu mieszkańców Zagłębia do 11. Pułku Piechoty było ufundowanie przez społeczeństwo tego regionu pomnika ku czci poległych żołnierzy. Projekt pomnika, którego cokół był w formie pioruna, stworzył Adolf Szyszko-Bohusz. Na górnym załamaniu była umieszczona figura Anioła Pokoju - nagiej kobiety z rozpostartymi skrzydłami, trzymającego wieniec laurowy w podniesionych do nieba rękach. Figura została wykonana przez rzeźbiarza Stanisława Majchrzaka. Napis na pomniku brzmiał: "POLEGŁYM OBROŃCOM OJCZYZNY - ŻOŁNIERZOM 11. PUŁKU PIECHOTY". Pomnik odsłonięto 11 czerwca 1933 roku. Miejscowi nazwali ją Będzińską Nike.


Wyd. i fotogr. R. Brandys w Strzemieszycach

Żródła:
dr hab. Jerzy Sperka "Będzin 1358-2008" TOM III, wyd. Będzin 2008, str. 475-489
Prywatna kolekcja pocztówek